Tiré-ligne

   

Tiré-ligne (hay tire-ligne) trong tiếng Pháp có nghĩa đen là "kéo đường", dùng để chỉ một dụng cụ hoặc hành động tạo ra đường thẳng, thường là một loại compa chuyên dụng hoặc cây thước có chức năng kẻ đường, nhất là đường cong hoặc đường tròn trong vẽ kỹ thuật, bản đồ, hoặc trang trí, dùng để "kéo" hoặc "vẽ" những đường cong chính xác theo một bán kính cố định, tương tự như cách dùng bút chì hoặc mực để vẽ đường, nhưng tinh tế hơn for curves. 

• Tiré (Tire) : Quá khứ phân từ của động từ tirer, có nghĩa là "kéo", "vẽ", "lấy" (tiếng Pháp)
• Ligne:  Có nghĩa là "đường", "đường thẳng", "tuyến". Đồng nghĩa với Line (tiếng Anh)
• => Tiré-ligne : Một dụng cụ để vẽ đường thảng. 

Tiếng Việt thường gọi là “Tia-rơ-lin”, cách phát âm dựa theo tên tiếng Pháp "Tiré-ligne", trong tiếng Ý có từ “Tiralinee” cũng phát âm và có nghĩa tương tự như vậy, trong tiếng Anh người ta gọi nó là “Ruling Pen”. Nên khi tìm các thông tin về dụng cụ này ta có thể xem qua “Tiralinee”, "Tiré-ligne" hoặc “Ruling Pen”. Nó cũng rất được yêu thích trong nghệ thuật viết chữ, trong lĩnh vực này người ta thường gọi là “Art Ruling Pen” hoặc “Handwritmic Ruling Pen”...

Tiré-ligne được sử dụng nhiều trong vẽ kỹ nghệ, học sinh các trường Trung học Kỹ thuật chắc không còn lạ gì, nó là một dụng cụ không thể thiếu nằm trong bộ compa dùng để vẽ kỹ nghệ họa thời trước 1975. Bộ compa nào cũng cái này, nếu là bộ loại lớn thì có mấy cái luôn. Vào thời điểm này, ở Việt Nam bút vẽ Rotring vẫn còn hiếm (loại bút kim của Đức 1919), bút có nhiều cở nét rất thuận lợi nhưng đắt tiền, nên chỉ có Tiré-ligne là thông dụng hơn cả. 

Phần đầu Tiré-ligne gồm 2 lá thép nhọn có thể ép sát mũi vào nhau, khoảng trống giữa 2 lá thép là nơi giữ mực, dùng cho bất kỳ màu hay mực nào. Bút cực kỳ thích hợp khi bạn cần kẻ nét hay vẽ nét mực đen trên nền giấy trắng. Có nút vặn điều chỉnh khoảng hở 2 lá thép để tăng giảm độ dày nét vẽ. Dùng cọ hoặc ống hút để tiếp mực vào giữa 2 lá thép, nếu dùng mực pelikan loại tuýp có đầu để nhỏ mực thì dễ dàng hơn nhiều. Kẻ vạch với thước thẳng, thước cong hoặc vẽ tự do tùy thích, hết mực lại tiếp thêm.

Ban đầu, Tiré-ligne được sử dụng cho các bản vẽ kỹ thuật hoặc vẽ bản đồ cùng với thước thẳng và thước cong, ngày nay nó được sử dụng nhiều hơn cho các mục đích cụ thể, chẳng hạn như đóng khung tranh ảnh, vẽ chữ thư pháp, nghệ thuật. Với việc điều chỉnh khe chứa mực trên cây Tiré-ligne ở giữa giữa hai hàm kim loại thuôn nhọn về một điểm, nó cho phép hiển thị độ nét chính xác cho đến các đường rất mỏng - đường trục tim trong Kỹ nghệ họa.

Khi sử dụng thành thạo được dụng cụ này, ta có thể vẽ những đường nét lạ và đẹp. Một số loại bút được thiết kế đặc biệt cho bút xoay được để vẽ các đường cong uốn lượn, và loại có một đầu đôi để vẽ hai đường cong đồng dạng nhau một cách dễ dàng. Ban đầu người ta còn dùng một cây Tiré-ligne gắn vào compa để vẽ vòng tròn, trước khi ra đời loại compa có một đầu xoay là Tiré-ligne rất phổ biến..

Để sử dụng thành thục khi kẻ vạch, hãy gá nhẹ nó vào thước, giữ bút thẳng đứng và gạch nhẹ nhàng đều không cần dùng lực. Nếu đầu bút tiếp xúc sát với đáy mép thước có thể làm chảy mực, nên để cạnh vát của thước xuống dưới không cho mép thước ép sát vào mặt giấy (nơi có mũi Tiré-ligne gá vào). Để tránh bụi bẩn bám trên các cánh bút làm cản trở dòng mực, cần lau sạch mực sau khi sử dụng và để hai đầu mũi hơi mở ra khi cất bút. Ngoài ra, nếu các lưỡi đã bị mòn hoặc hai đầu nhọn bị lệch nhau, cần chỉnh lại cho đúng điểm tụ, cũng có thể mài cho mũi sắc lại bằng đá dầu, một công cụ mài đặc biệt cho bút, với một vài giọt dầu máy.

• Một số video mô tả cách sử dụng Tiré-ligne và viết chữ nghệ thuật...