Logo KTQN

Logo trường học là biểu tượng đồ họa đại diện cho một ngôi trường, kết hợp hình ảnh và chữ viết để thể hiện bản sắc, giá trị cốt lõi, và lý tưởng giáo dục của trường, giúp tạo dấu ấn thương hiệu, xây dựng niềm tự hào và sự gắn kết cho học sinh, phụ huynh, cộng đồng. Logo thường chứa các hình ảnh biểu trưng như sách, ngọn đuốc, mũ cử nhân, hoặc các biểu tượng văn hóa, kết hợp với màu sắc và font chữ phù hợp để truyền tải thông điệp về tri thức, sự phát triển, và truyền thống. 

I/ Sơ qua về sự cách điệu và khái quát hóa trong nghệ thuật tạo hình

·       Cách điệu: Stylization :

Biểu đạt đơn giản nhấn mạnh ý chính cần nêu, phát hiện yếu tố đẹp của đối tượng, mô tả trực quan đại diện cho đối tượng mà không cần cố gắng thể hiện đầy đủ và chính xác bề ngoài thực tế của nó. Đơn giản hóa về hình dạng, đường nét, chi tiết, chức năng và mối quan hệ với các đối tượng khác trong một cảnh. “Cách điệu” hoàn toàn trái với “Hiện thực”, không đề cập đến đồ họa thực tế bắt chước giống như thật. Nó không nhất thiết phải tồn tại trong thế giới thực nhưng được truyền tải như thể nó sẽ thuộc về thế giới của chúng ta.

·       Khái quát hóa: Generalizing : 

Đúng cũng không hẳn là cần phải y hệt như đối tượng, mà chỉ là thể hiện những đặc trưng của đối tượng, những đường nét cơ bản cốt lõi của sự vật... Qua việc nghiên cứu đối tượng thật kỹ để có cơ sở phân tích những đường nét cấu trúc của đối tượng, sau đó tổng hợp, chọn lọc, rút ra những nét đặc trưng có tính thông tin cao để nhận biết nó. Phải có sự quan sát tinh tường, hiểu biết rõ ràng, cảm xúc mạnh mẽ, có trí tưởng tượng cao...mới nắm bắt được cái “thần” của sự vật.

Cách điệu và khái quát là thủ pháp tối ưu trong nghệ thuật tạo hình, khoảng cách giữa hình thực tới hình được khái quát cách điệu hầu như không có giới hạn, tùy theo khả năng nắm bắt tinh thần sự vật của người sáng tác và tùy theo tài khéo léo xếp đặt trình bày của tác giả. Đã nói đến nghệ thuật hội họa, nghệ thuật điêu khắc hay nghệ thuật kiến trúc không thể không đề cao vai trò của công việc cách điệu. Hay nói cho đúng hơn là trên cơ sở cái thế giới tự nhiên thứ hai, cái thế giới phải có “hồn” hơn cái thế giới tự nhiên thứ nhất. Công việc đó chỉ có người nghệ sỹ mới làm được.

II/ Tính cách điệu và khái quát trong Logo KTQN

Năm 2013, anh em Ban CN 1970 có trang trí trong các buổi gặp thường niên một cái Logo KTQN làm bằng giấy decan, nó được mô phỏng lại từ hình ảnh nhìn thấy đâu đó trước 1975. Cùng hoặc sau khoảng thời gian này, cũng có xuât hiện nhiều logo tương tự do người này vẽ đi, người kia vẽ lại theo như những hình ảnh đã từng xem qua.

Lúc về dự họp năm 2017, khi nhìn logo này tôi cũng hình dung ra được là có thấy cái tương tự ở đâu đó trong trường KTQN trước năm 1975..., có thể là trong kỳ cắm trại năm nào phía sau trường, hoặc treo trong phòng giám học, hiệu trưởng... Và, đến khi vẽ lại nó mới thấy được cái hay, cái tài của chính tác giả bản gốc (hiện chưa rõ là ai)

Logo vẽ lại cố giữ y nguyên bản (tôn trọng tác giả chính) chỉ thay Y dài thành I ngắn (Qui Nhơn), logo này chỉ chủ yếu được tôi dùng để gắn vào lá cờ để làm animation “Lá cờ bay” KTQN, đây cũng là phông nền ảnh động làm cơ sở cho cho một số video clip thực hiện sau này. Ngoài ra tôi chưa bao giờ tổ chức hội họp để trưng bày hay giới thiệu cho ai cả.

Ngoài nguồn xuất xứ như tôi kể trên, cũng có nhiều nhiều bạn khác sử dụng cái logo không biết ở đâu nhưng tương tụ thư thê trong các dịp tổ chức gì đó của mình. Nên hình ảnh của nó từ lâu nay đã lưu hành rất phổ biến trong anh em KTQN vào những dịp hội họp lớn nhỏ...Nó rất phổ biến và bắt mắt đến nỗi có người này kẻ kia tuy không công khai, nhưng vẫn muốn làm sao cho người ta tưởng là do mình làm ra đấy, hoặc đôi lúc có thể là nói chơi vui nữa đùa nữa thật nhưng ngầm ý khiến người ta hiểu là do mình mà có...

Nếu như bình thường thế thì chẳng có gì đáng nói, bỗng dưng khoảng tháng 5-2022 rộ lên ý kiến cho rằng (thực tế là họ la toáng cả lên) ai vẽ sao mà cái hình mái nhà xưởng bị lộn ngược thế này... Có người vội vàng vẽ đơn sơ lại cho nó xuôi và yếu bóng vía cho rằng như thế này mới đúng hơn còn như cũ là sai, thậm chí có kẻ cất dấu ngay không dám trưng bày ra nữa sợ tụi nó nói, tụi nó là ai mà quân phiệt như vậy. Người thì đổ thừa kẻ kia, kẻ thì đổ thừa người nọ, không như lúc trước có kẻ muốn được xem như là do mình làm nên. 

Phân phát logo trong một buổi mặt tại Bình Qưới SG năm 2019 do Ng. H. P tổ chức

Riêng tôi thì có ăn thua gì đâu, vì tôi quá biết lũ chúng nó chỉ là những kẻ thời cơ, trình độ thì có gì đáng nói (chẳng qua là : trong xứ mù thì thằng chột làm vua), chỉ nhân cơ hội mà bốc phét thôi. Thật buồn cười, cũng là một cái logo mà tâm trạng con người cũng lại bị lộn ngược nhanh như thế, thậm chí có người không chỉ bởi do lầm tưởng mà chắc chắn rằng là do tôi vẽ như vậy đấy (vì thấy tôi xuất bản "lá cờ bay" nhìn quá đã)... Tôi lại nghĩ khác, vì đã nhận ra cái hay, cái thâm thúy của nó từ khi ngồi vẽ copy lại (như đã kể), nên thầm nghĩ “nếu tôi mà vẽ được như vậy thì thật tuyệt vời cái ông mặt trời”.

Hiếm người có thể làm được vậy, vì nếu xét kỹ vào lĩnh vực tạo hình, sự cách điệu và khái quát hóa trong nghệ thuật tạo hình...thì tác giả xuất xứ đích thực của nó ắt phải là một bậc thầy, nhưng cũng có thể chỉ là một người bình thường thôi, và chỉ trong một thoáng tình cờ xuất thần nào đó hoặc do "hên xui" mà thể hiện thành công. Tại sao vậy, như đã mở đề bài này tại Mục I về cách điệu và khái quát hóa, nhưng trước hết chúng ta có vài điều cần xác định lại, cụ thể một số điểm : 

Logo có hình dạng và nội dung đã nói như trên

1- Đây là một cái Logo - Biểu tượng (Symbol), không phải là ảnh chụp, hình vẽ hiện thực về vật thể, phong cảnh, chân dung...nhằm mô tả lại nét cơ bản chủ thể gói gọn trong một khung hình đơn giản...phô diễn lại hết những đặc trưng (feature) của nó khiến ai cũng nhận biết được, dù chỉ thấy thực tế vài lần hoặc chỉ xem qua hình ảnh.

2- Nét đặc trưng chủ yếu của KTQN là gì, chính là dãy nhà xưởng có hình răng cưa đó. Dù cho trường có 2; 3 dãy cao 5; 7 tầng đi nữa mà không có khu nhà xưởng này thì không ai nhận biết đây là một trường kỹ thuật, ngoài ra còn được tăng cường làm rõ thêm cùng với đường bao gói gọn khung hình dưới dạng vòng tròn bánh xe răng.

3- Cái compas, quyển vở để cho mọi người biết đây là Trường học chứ không phải Nhà máy công nghiệp nào đâu. Còn gam màu (color gamut) xanh hay câu chữ mô tả cũng rõ rồi khỏi nói. Xin đừng dẫn dắt tranh luận ngoài lề về Y dài I ngắn ở đây thêm phiền phức.

Việc áp dụng thủ pháp cách điệu mái nghiêng nhà xưởng thành vật thể có hình răng cưa chính là sự đơn giản hóa về hình dạng, đường nét, và mối quan hệ với các đối tượng khác trong một cảnh, cũng thể hiện một cảm xúc mạnh mẽ, một trí tưởng tượng cao, nắm bắt được cái “thần” của sự vật. Chính khi trở thành vật thể có hình răng cưa này thì sự biến dạng của nó rất linh động, dù nghiêng ngữa, lên xuống, qua lại thậm chí lộn ngược cũng không làm thay đổi bản chất của nó. Một khi sự cách điệu, khái quát hóa đạt đến tỷ lệ càng cao mà không làm thay đổi nhận biết chủ thể thì sự thành công của tác giả cũng tỷ lệ thuận theo đó.

Ngoài ra, việc lật ngược mái nhà xưởng cũng nhằm cho việc bố trí nó đứng cạnh cái compas được thanh thoát hơn, tránh bị dồn cục bộ các chi tiết vào một chỗ (bị va chạm giữa mái với compas). Nhà xưởng tuy trông trái ngược hoàn toàn nhưng người ta vẫn nhận ra là chính nó được (đến nỗi qua gần 10 năm mới có người nói là nó bị ngược).

Minh họa diễn biến khái quát hóa và cách điệu dãy nhà xưởng, B là phương án được sử dụng

Tuy khác thực tế nhưng không làm thay đổi nhận dạng chủ thể (vì nhìn vào là nhận biết đó là nhà xưởng ngay, nếu không nhận biết được thì tại sao lại nói nó bị lộn ngược). Theo Mục 1a đã nói : 

- "Cách điệu" đề cập đến mô tả trực quan, đại diện cho một đối tượng mà không cần cố gắng thể hiện đầy đủ và chính xác bề ngoài thực tế của đối tượng. 

- “Cách điệu” hoàn toàn trái với “Hiện thực”, không đề cập đến đồ họa thực tế bắt chước giống như thật. Nó không nhất thiết phải tồn tại trong thế giới thực nhưng được truyền tải như thể nó sẽ thuộc về thế giới của chúng ta.

A : bị dồn cục bộ các chi tiết gây rắc rối khó nhìn, B : được sử dụng mang lại sự thanh thoát cho biểu tượng

Một diễn biến cách điệu và khái quát hóa đơn giản có trình tự hơn chính là cái vòng tròn bánh răng viền bao Logo. Trong đó hình bánh răng đã được khái quát hóa, chứ cấu tạo như thế thì làm sao cơ cấu hoạt động trơn tru được, chỉ có mà "gãy răng" thôi.

Không biết có ai hiểu hết những mô tả trên hay không, nhưng qua bài biết này hy vọng mọi người sẽ có cái nhìn trung thực hơn về cái Logo KTQN mà chúng ta đã từng và đang dùng nó, từ đó có những phát biểu chuẩn xác để không ảnh hưởng đến người đã sáng tác ra nó. Theo tôi, sau khi tìm hiểu kỹ về logo này (lúc ngồi vẽ copy lại nó năm 2017) thì tác giả của nó có thể là :

• Một học sinh lớp trên có tài về mỹ thuật họa; 
• Một ông thầy nào đó từng dạy học ở KTQN.
• Một người bình thường có năng khiếu bẩm sinh. 

Nên cẩn trọng khi đánh giá một cái gì mà chính ta chưa hiểu được thực chất của nó.

 

P/s : Biết đâu khi xem qua bài này, có người nào đó úp mở nói rằng chính mình là tác giả thì chúng ta cũng nên thận trọng xem xét. Nếu tìm ra được nguồn xuất xứ đích thực của Logo thì đấy là mục đích của tôi, cũng là một phát hiện rất đáng mừng, đáng trân trọng cho KTQN vậy.

 

Tài liệu tham khảo :

1/ https://mythuatms.com/hoc-ve-cach-dieu-trong-nghe-thuat-tao-hinh-d2487.html

2/ https://80.lv/articles/realistic-vs-stylized-technique-overview/

Thêm 2015 : Bây giờ trên các Fanpage Kỹ thuật QN người ta cổ súy cho cái logo đã chỉnh sửa bằng cách đổi chiều mái nhà xưởng vì họ cho rằng nó đúng thật hơn...cũng chẳng trách gì đâu. Nhưng vì họ quá tự mãn đến nỗi trở thành ngạo mạn khi tìm mọi cách để quảng bá tâng bốc cho hình ảnh này và cố tình nói xấu hình ảnh kia. Họ cho rằng cái của họ là đúng, còn lại là sai bét hết mà lâu nay không ai biết cả (cho mọi người là ngu), may nhờ có họ phát hiện ra thì mới làm sáng tỏ vấn đề (cho ta đây là khôn)...Thật buồn cười, họ đâu có biết là họ đã sử dụng đến hơn 99% hình ảnh và ý tưởng của cái logo cũ kia chỉ trừ cái mái nhà xưởng đổi chiều khác thôi. Đã bắt chước mà tô vẽ lại nhếch nhác chẳng ra cái hệ thống cống rãnh gì. Ấy vậy mà họ vẫn cứ "kêu gào" rằng dó là một sản phẩm tuyệt vời được xây dựng bởi những khối óc tầm cở, là đỉnh cao của trí tuệ loài người...này kia khác nọ. Giống như các tờ bồi báo của mấy thằng bồi bút ở VN nó lải nhải, một khi nó khen ai là nó tung lên tới 11 tầng mây (chứ không còn là 9 tầng như theo quan niệm dân gian), đến khi người đó bị sụp hầm thì nó im lìm, lẳng lặng biến đâu mất...