Dấu chân để lại

 

"Đâu giữ theo gì ngoài kỷ niệm; Để lại chi ngoài những dấu chân". "Take nothing but memories;  Leave nothing but footprints". Lời nói của Tù Trưởng Seattle trong bài diễn văn nổi tiếng của ông, với tư cách là thủ lãnh của bộ tộc dân da đỏ Duwamish. Vào năm 1854, khi chính phủ Mỹ đề nghị mua lại đất đai của người da đỏ, Tù trưởng Seattle (tên được đặt cho thành phố lớn Seattle sau này) đã ứng khẩu một bài diễn văn sâu sắc về thiên nhiên, sự sống, và di sản, bài diễn văn này được ghi chép và lan truyền rộng rãi, trở thành một biểu tượng về tình yêu thiên nhiên và quyền của người da đỏ bản địa.

Tên Seattle được phiên âm từ See-athle hay Si-ahl, ngôn ngữ của bộ tộc Duwamish vùng Tây Bắc Mỹ quốc, thuộc bang Washington ngày nay, xưa khi là đất của người da đỏ. Khi người di dân da trắng tiến vào đây, xung đột giữa hai sắc dân đã xảy ra khốc liệt...Chiến tranh đã nổ ra vào năm 1855 và người Mỹ bản địa từ Thung lũng Sông Trắng ở phía nam Seattle đã tấn công ngôi làng. Dù tin rằng những người định cư da trắng cuối cùng sẽ đẩy dân làng của ông đến bờ vực tuyệt chủng, nhưng Tù trưởng Seattle lập luận rằng sự kháng cự chỉ khiến những người định cư tức giận và đẩy nhanh sự diệt vong của người bản địa. 

Đến năm 1856, nhiều người bản địa kết luận rằng Tù trưởng Seattle đã đúng và quyết định cầu hòa. Cuối cùng Tù trưởng Seattle đã đứng ra thương thuyết để người da đỏ thuận tình bán đất cho người da trắng, rồi di dời đến sinh sống trong những khu vực riêng. Những câu nói nổi tiếng của Tù trưởng Seattle nhấn mạnh mối liên kết sâu sắc giữa con người và đất đai, kêu gọi tôn trọng tự nhiên, và tiên đoán về số phận của người da trắng, với những câu kinh điển như: "Đất đai không phải là món quà từ tổ tiên, mà là vay mượn từ con cháu", "Nếu chúng ta bán đất cho bạn, hãy yêu nó như chúng tôi đã yêu nó" và "Cả trái đất này không có chỗ dành cho sự tĩnh lặng".

"Con người không dệt nên mạng lưới sự sống. Con người chỉ là một sợi tơ trong đó. Bất cứ điều gì con người làm với mạng lưới này, chính là đang làm với chính mình." "Nếu tất cả muông thú biến mất, con người sẽ chết vì sự cô độc khủng khiếp của tâm hồn. Bởi điều gì xảy đến với muông thú cũng sẽ sớm xảy đến với con người." "Hãy dạy con cái các ông rằng mặt đất dưới chân chúng là tro cốt của tổ tiên chúng ta, để chúng biết tôn trọng đất đai." "Chỉ khi cái cây cuối cùng chết đi, dòng sông cuối cùng bị nhiễm độc và con cá cuối cùng bị đánh bắt, chúng ta mới nhận ra rằng mình không thể ăn được tiền" và "Hãy chỉ để lại những dấu chân, và chỉ mang đi những kỷ niệm."

Vâng, "Hãy chỉ để lại những dấu chân, và chỉ mang đi những kỷ niệm." Mượn lời này của thủ lĩnh Seattle để viết khúc ngợi ca vùng đất KTQN đã chịu nhiều sóng gió bên đời đổi thay với nối niềm suy tư : "Những kỷ niệm kia mãi trong tâm tưởng; Để lại chi ngoài những dấu chân vương". Như một sự diễn tả sâu sắc nỗi hoài niệm, tiếc nuối và sự vô thường của thời gian; kỷ niệm đẹp đẽ thuộc về quá khứ, chỉ còn lại những dấu vết chân mờ nhạt trong hiện tại, nhắc nhở ta về những gì đã qua, gợi cảm giác bâng khuâng, xao xuyến. 

Đâu giữ theo gì ngoài kỷ niệm

Để lại chi ngoài những dấu chân

Ai để mây trôi hoài vương vấn

Xin trả đời thôi chút nợ nần

Tìm đâu nơi ấy màu xanh cũ

Tia nắng nơi đây rủ hanh vàng

Chờ bên quán lạnh sầu lai vãng

Tạm khúc mơ tàn bóng chiều hoang

Bàn tay sao níu cầm mây trắng

Cứ để trôi đi chẳng ngại ngần

Vướng theo làn gió vào vô tận

Thổi bạc mái đầu bạc thế nhân

Thôi thì hãy cứ cười trong nắng

Dẫu mai sương lạnh phủ đầy sân

Gói cả buồn vui vào kỷ nệm

Để lại cho đời những dấu chân.

Cái tên KTQN đã từ lâu không còn nữa, kể từ 1975 năm ấy, nhưng vẫn còn đấy chút gì gọi là an ủi khi khu đất ấy, vùng thời kia vẫn còn đâu đó những âm vang của những ngày xưa cũ, những kỷ niệm thời trẻ trung của một đời người...Cảm giác khi ngôi trường xa xưa ấy dù chỉ còn là những hình ảnh của một công trình xây dựng thôi, nhưng khi nó bị di dời rồi phải phá dỡ thì thật xót xa, đầy tiếc nuối. Một sự hụt hẫng lớn như mất đi nơi chứa đựng ký ức tuổi học trò vô tư, hòa lẫn chút bùi ngùi, trống vắng khi biết những bức tường, gốc cây, hành lang thân thuộc sẽ biến mất, dù biết đó là quy luật phát triển, nhưng vẫn không tránh khỏi cảm giác mất mát và hoài niệm da diết về một thời đã qua không thể nào lấy lại được...

Dù ở hoàn cảnh khó khăn nào, giữ cái đầu ngẩng cao để thấy được con đường phía trước, giữ vững tinh thần không bị đánh gục bởi thất vọng. Ngẩng cao đầu không phải là thái độ của sự kiêu ngạo, mà là một trạng thái tinh thần vững vàng, thể hiện sự tự chủ và niềm tin vào khả năng của chính mình để vượt qua nỗi buồn và tiếp tục sống một cuộc đời ý nghĩa. Thái độ "ngẩng cao đầu" là sự kết hợp giữa tự tin, kiên định khi đối mặt nghịch cảnh và khiêm tốn, tỉnh táo khi thành công, biểu hiện sự đường hoàng, quang minh chính đại, có khí phách và mục tiêu trong cuộc sống, đồng thời sẵn sàng học hỏi, nhường nhịn để phát triển bền vững chứ không phải kiêu ngạo hay mù quáng.